Çerkez KAVIMLERI
Kafkasyayi arastiran bazi yazarlar,buranin sakinlerini kendilerine görünen ayri kavimler ve adlar kadar ayri halklara ayirmislardir.Son zamanlarda bu ülke hakkindaki bilgilerimiz daha açik seçik olmustur.Fakat bunlarin da kesin ve tam oldugunu söylemek mümkün degildir.Özellikle Çerkesler adiyla bilinen halk hakkindaki bilgilerin açiklanmasi gerekmektedir. Biz genellikle Kafkas Daglarinin kuzey yamacinda oturan bütün kavimleri Çerkes diye adlandiriyoruz.Fakat onlar kendilerine Adige diyorlar.Adige kavimleriyle sinirdas olan bir de Azega yani Abaza kavimleri ve diger bazi kavimler vardir.Adige ve Azega kavimleriyle ilgili bazi bilgiler vermeye çalisacagim.
ADIGE KAVIMLERI
Su kollardan meydana gelir:
1-Abadzeh(Abzah)
2-Sapsug(Sapsig)
3-Nadkuac(Natuhay)
4-Kabertay(Kabardey)
5-Besleney
6-Mohos(Mahos)
7-Kemguy
8-Hatukay
9-Bzedug(Bjedug)
10-Jan
1-ABADZEH
Bu kavim Kafkas Siradaglarinin kuzey yamacinda Shaguase (Belaya),Laba,Psis,Psekupse,Vuanobat(vonabat),Sup(Sapsig kavmiyle siniri teskil eder) derelerinin aktigi vadilerde oturmaktadir.Vadilerin ve buradan geçen derelerin adlari aynidir.Bu dereler Kubana(Psis) dökülür.
2-SAPSIG
Sup deresinin hemen ötesinde Sapsig kavmi baslar.Su derelerin geçtigi vadilerde otururlar: Ubin(Kubana dökülür)ve kollari: a)Psekabe b)Sebj(Psibj c)Afips d)Il e)Azüps(Azips) f)Hapl g)Anthir h)Boundür i)Abin j)Koaf k)Sebik l)Sibs Son dokuz dere Kubana varmadan Aused ve Tlakofij batakliklarinda kaybolur.
3-NODKUAC(NATUHAY)
Bu kavim daglarda ve Anapa Kalesi civarindaki ovalarda yasar.Sapsiglarin sinirindan baslayarak su dereler,vadilerden Kuban yönüne dogru akarak ya batakliklarda kaybolur ya da Kubana ve bu nehrin kendi agzinda olusturdugu limanlara dökülür. 1-Adekum ve kollari
a)Nebercay, b)Atekay, c)Bakan, d)Gesepsin, 2-Kudako
3-Psif
4-Nepitl
5-Kops
6-Psebebs
7-Seguo
8-Çekups(Çikups)
9-Sekon
10-Napsuho
11-Vostigay(Hostügay)
12-Sümay
13-Unephahuray
14-Tazüips
4-KABERTAY
En önemli ve büyük Adige kavimlerinden biridir.Büyük ve Küçük Kabarda olmak üzere ikiye ayrilir.Büyük Kabarda,Malka ve Terek dereleri arasinda bulunur ve güneyde Osetlerle komsudur.Dört prens soyu arasinda paylasilmistir.Cinbot,Mesost,Hatohsok ve Kaytok.Küçük kabarda dag etekklerine ve Sunja kiyilarina kadar Terekin sag kiyisini isgal eder.Iki prens soyu tarafindan idare edilmektedir;Tatlostan ve Giloshan.
5-BESLENEY
Bu kavim Ferz,Gegene(Büyük Tegen),Gegeneziy(Küçük Tegen) ve Voarp derelerinin sulariyla sulanan Kuban havzasindaki topraklari isgal eder.
6-MOHOS
Isgal ettikleri topraklar Çehurac,Belogiak ve Sede çaylariyla sulanir.
7-KEMGUY
Kafkasya haritalarinda Temirgoy olarak gösterilir.Bu kavim Kuban,Laba ve Shaguase nehirleri arasindaki arazide yasar.
8-HATUKAY
Shaguase ve Psis nehirleri arasinda yasayan kavimdir.
9-BZEDUG
Çerçeney ve Hamisey boylarinin ortak adidir.Birincisi kubanin sag tarafinda Psus ve Psekups dereleri arasinda, ikincisi ise Psekupstan Sapsiglarin sinirina kadar olan topraklarda yasar.
10-JAN veya JANE
Bir zamanlar kudretli ve güçlü olan bir kavimdir.Zayif kalintilari simdi Bzeduglarin 70 verst asagida,Kubnin iki kolunun olusturdugu ve çerkeslerin Detlyasv,Karadeniz Kazaklarinin ise Karakuban adasi dedikleri bir adada yerlesmistir.Bu kavimden birkaç aile de Adekumda Natuhajlarin arasinda yasiyor.
AZEGA YANI ABHAZ KAVIMLERI
Azegalari olusturan kavimler;
1-SADZEN
Karadeniz sahilinde Hamis deresinden Gagraya kadar olan araziyi isgal ederler ve tarafimizdan Ciget adiyla bilinirler.
2-ABSUA(ABHAZYA)
Gagradan itibaren sahil boyunca Ingur nehrine kadar olan bölgede yasarlar ve bizde abhazlar adiyla bilinirler.Oturduklari ülkenin adi Absnedir.
3-MEDOZÜI
Kafkasya haritalarinda Medoveyler(Medoveyevtsi) olarak gösterilir.Ubihlarin dogusunda yasarlar ve Pshu,Ahçipsu ve Aigba(Aibu) boylarina ayrilirlar.
4-ZAMBAL veya TSEBEDALILAR
Çerkesler tarafindan Hirps-Kuac adiyla bilinirler.Dal vadisinde Kodor nehri boyunca yerlesmislerdir. Kafkasya haritalarinda Abazalar(Abazintsi) adiyla gösterilen abhaz kavimleri sunlardir;
5-BARAKAY veya BRAKIY
Gubs nehrinin üst taraflarinda,daglarda yasarlar.
6-BAG
Hodz nehrinin üst taraflarinda yasarlar.
7-SEGERAY
Küçük Laba nehrinin üst taraflarinda yasarlar. 8-TAM
Büyük Laba nehrinin üst taraflarinda yasarlar.
9-KAZILBEK veya KAZBEK-KOAC
Büyük ve Küçük Labanin üst kesimleri arasinda yasarlar.
10-BASILBAY
Urup ve Büyük Zelençuk nehirlerinin üst taraflarinda yasarlar.
11-BASHOG
Tatarlar tarafindan Alti Kesek diye adlandirilirlar ve gerçekten de bu kavim,yönetici prenslerinin adini tasiyan alti boydan olusur.Kuban havzasinin(Bassin) degisik yerlerinde yasarlar.Adlari söyledir:
a)Biberd
b)Lou veye Lov
c)Dudaruk
d)Kiyas
e)Cantemir
f)Klis
Bu son saydigimiz kavimlerin siradaglarin güneyinden kuzey yamaçlarina yerlesmesi 17.yüzyil sonunda,topraklarinin bir kismini onlara birakan Kabardeylerin rizasiyla olmustur.Bu göçün nedeni iç çekismeler,kismen de eski yasadiklari yerde,Vordanede topragin yetersiz olusudur.Yukarida adi geçen diger Abhaz kavimleri çesitli zamanlarda Bashoglari izlemislerdir. Bir tarafta Natuhajlarin diger tarafta da Cigetlerin yasadigi topraklarin arasinda ayri bir kavim,Ubihlar bulunur.Bunlardan kiyida yasayanlari Çerkesler ,Abadze diye,siradaglara dogru,nehirlerin üst taraflarinda yasayanlari ise Ubih diye adlandirirlar.Yurtlari,denize komsu vadilerde,su dereler bulunur:
a)Züyebze
b)Lou veye Loup
c)Nige
d)Bath
e)Dogomepse
f)Psihe veya Momay
g)Sase veya soçi
i)Hamis veya Hosta.
Kaynak:Çerkesya
0 yorum yazılmıştır